Les 31: Naïeve kunst

De naïeve schilderkunst is een kunststroming en een kunststijl die zich kenmerkt door een naïeve, intuïtieve en vaak kinderlijk aandoende manier van schilderen. Dit geldt zowel voor de manier waarop een onderwerp wordt uitgebeeld, als op de manier waarop de schildertechnieken worden ingezet. De verhalende onderwerpen die deze kunstschilders op hun doek uitbeeldden gingen met name over het alledaagse !even. De schilders hadden geen enkele intellectuele zienswijze op hun kunstwerken waardoor er een sfeer ontstond van onschuld en eenvoud, kenmerkend voor de kunststroming de naïeve kunst.

De droom, van Henri Rousseau uit 1910
Afbeelding: De droom, een naïef schilderij van Henri Rousseau. De vrouw die op de bank slaapt is Yadwigha, een vroegere geliefde van hem. Zij droomt dat ze op onverklaarbare wijze in dit bos is terechtgekomen, luisterend naar de geluiden van het instrument van de tovenaar. De tovenaar lijkt met zijn fluit op een slangenbezweerder, maar dan iemand die de leeuwen voor hem bezweert. De jungle wordt door de maan verlicht. Zelf was Henri Rousseau nooit in een oerwoud geweest, maar hij baseerde zijn schildering op zijn bezoeken aan de Jardin des Plantes in Parijs, een botanische tuin en dierentuin. Daar heeft hij de lotusbloemen gezien die in dit schilderij pronken. De autodidactische kunstschilder vormde een bron  van inspiratie voor surrealistische kunstenaars als Salvador Dalí en René Magritte.
Locatie:  Dit schilderij van Henri Rousseau hangt in het Museum of Modern Art in New York.

De naïeve kunst en de kunstschilders

De eerste schilders die in deze vorm van de naïeve kunst schilderden werden door hun tijdgenoten niet serieus genomen; ze noemden de manier waarop zij schilderden naïef, vandaar de huidige naam van deze kunstvorm. Dit was niet ongewoon. Ook de impressionisten werden in eerste instantie belachelijk gemaakt door te zeggen dat zij slechts een impressie van een onderwerp schilderden en niet de vaardigheid bezaten om iets goed op het doek te schilderen. Dat werd later wel anders toen de kunstwereld begreep dat zij de naïeve kunststroming serieus moest nemen. Vooral nadat velen onder hen kennis maakten met het werk van de naïeve kunstschilder Henri Rousseau (1844-1910). De eerste tentoonstelling met veel naïeve kunstwerken werd in 1937 in Parijs gehouden onder de naam `Les maîtres populaires de la réalité’, ofwel `De populaire meesters van de werkelijkheid’.
Veel van deze kunstschilders waren autodidact en hadden zichzelf het schilderen op doek en paneel aangeleerd. Zij hielden in hun schilderijen geen enkele rekening met het perspectief. Bovendien schilderden zij hun figuren, die zij uitdrukkingsloos op het schilderdoek toverden, allemaal in één kleur, zonder er verder rekening mee te houden of iets voor op het schilderij stond of op de achtergrond. Hetzelfde gold voor de geschilderde objecten, of dit nu huizen, bomen of werktuigen waren. Ieder blaadje aan de bomen, ieder plantje in de grond en ieder raampje in een huis werden zo helder, strak en in één kleur afgebeeld dat je ze letterlijk kon tellen. Ook de gewone mensen moesten de schilderijen kunnen begrijpen. Een goed voorbeeld van deze schilderstijl is de kunstschilder Alexandre Ganesco (1910-1979). Net als veel andere naïeve schilders was Alexandre Ganesco autodidact. Het schilderij Ploegen in de Lente, dat staat afgebeeld op deze webpagina, is van zijn hand en maakt deel uit van onze kunstverzameling.

Het grote boeket, van de naïeve schilderes Seraphine Louis, geschilderd in het jaar 1907
Afbeelding: Het grote boeket, uit 1907 van Seraphine Louis. De naïeve schilderijen van Louis zijn overwegend gedroomde bloemstukken. Ze gebruikte voor de kleuren, die zij in haar kunstwerken verwerkte,  alleen pigmenten die ze zelf maakte. De ingrediënten onthulde ze aan niemand. Bijzonder is dat Seraphine Louis voornamelijk bij kaarslicht schilderde.
Locatie: Het naïeve schilderij `Het grote boeket’, is te bezichtigen in het Metropolitan Museum of Art in New York (VS). 

Outsider Art en Art Brut

Men noemt de naïeve kunst wel eens de aartsvader van de Outsider Art en de Art Brut. Kunstrichtingen die ook vandaag de dag nog populair zijn. Het is zeker waar dat in de kunst die deze kunststromingen voortbrachten veel speelse en kinderlijke voorstellingen stonden. Een belangrijk verschil was – en is – echter dat in deze kunstvormen vooral de innerlijke beleving van de kunstenaar of kunstenares centraal stond. Terwijl de naïeve kunstschilders vooral naar de dagelijkse belevingen om zich heen keken en daardoor geïnspireerd raakten.
In de Art Brut, een naam die de Franse kunstenaar Jean Dubuffet verzon, stonden – en staan – kunstwerken centraal die werden vervaardigd door kunstenaars met een verstandelijke beperking of met een psychiatrische aandoening. De kunstwerken die zij maakten, vaak onder begeleiding van een schilder zonder beperkingen, refereerden aan basale menselijke gevoelens. Soms zijn ze bijna surrealistisch, omdat ze direct voortkwamen uit het brein van de kunstschilder en direct op het doek werden aangebracht. In de Nederlandse kunstwereld is vooral de schilder Willem van Genk (1927-2005) bekend als naïef kunstenaar. Hij was een belangrijke vertegenwoordiger van de Outsider Art.

Santta-Maria-Burg-Riese-Traube van de Zwitserse Art Brut schilder Adolf Wölfli uit 1915
Afbeelding: Santta-Maria-Burg-Riese-Traube, uit 1915 van de Zwitserse Art Brut schilder Adolf Wölfli (1864-1930). Hij was een van de eerste Art Brut schilders die wij kennen.
Locatie: Het is bij ons niet bekend wie dit kunstwerk in bezit heeft.

Grote afbeelding: Ploegen in de Lente, uit circa 1954 van de Franse kunstschilder Alexandre Ganesco (1910-1979). 
Locatie: Het schilderij Ploegen in de Lente maakt deel uit van onze collectie. ©Ronnie Rokebrand.

Deze website maakt gebruik van cookies om ervoor te zorgen dat u de beste ervaring op onze website krijgt.