Japanmuseum SieboldHuis, Leiden | 25 september 2026 t/m 28 februari 2027
Hoe zag Japan eruit voordat fotografie een alledaags verschijnsel werd? In de tentoonstelling Licht over Deshima neemt Japanmuseum SieboldHuis bezoekers mee naar het midden van de 19de eeuw, toen de fotografie nog een wonderlijke nieuwe techniek was en Japan zich pas voorzichtig begon open te stellen voor de buitenwereld.
Centraal staat Deshima, het kleine kunstmatige eiland in de haven van Nagasaki waar Nederlanders eeuwenlang handel mochten drijven met Japan. In een periode waarin het land grotendeels gesloten bleef voor buitenlanders, vormde deze handelspost een uitzonderlijke verbinding met Europa. Niet alleen goederen, maar ook wetenschappelijke kennis en nieuwe technieken bereikten Japan via Deshima. Zo kwamen ook de eerste camera’s, fotografische methoden en instructieboeken langs deze route het land binnen. Nederlandse en Japanse artsen en onderzoekers begonnen er te experimenteren met het nieuwe medium.
Licht over Deshima volgt die pioniersjaren aan de hand van vroege foto’s uit Nederlandse en Japanse collecties. Portretten worden afgewisseld met huiselijke taferelen, straatgezichten, ontmoetingen en landschappen. Juist omdat fotografie toen nog nieuw was, hebben veel van deze beelden iets ongekunstelds. De mensen die voor de camera staan, leefden in een Japan dat nog nauwelijks door westerse invloeden was veranderd. Daarmee zijn de foto’s niet alleen belangrijke documenten uit de geschiedenis van de fotografie, maar ook zeldzame getuigenissen van een samenleving op een beslissend keerpunt. De nadruk ligt op fotografie van vóór 1870, uit de jaren waarin Japan steeds meer contacten met de rest van de wereld kreeg.
De locatie maakt het verhaal extra bijzonder. Het SieboldHuis was ooit de woning van Philipp Franz von Siebold, de arts en natuuronderzoeker die in de 19de eeuw een belangrijke rol speelde bij de uitwisseling van kennis tussen Nederland en Japan. Daardoor komen in deze tentoonstelling fotografie, wetenschap en de bijzondere historische relatie tussen beide landen op een natuurlijke manier samen.
Omdat de oorspronkelijke vroege foto’s uiterst kwetsbaar zijn, worden veel beelden als speciaal vervaardigde tentoonstellingsafdrukken gepresenteerd. De expositie kwam tot stand in samenwerking met onder meer de Universitaire Bibliotheken Leiden en Nagasaki University Library.
Licht over Deshima belooft daarmee meer te zijn dan een tentoonstelling over oude fotografie. Het is een blik op het moment waarop een nieuwe techniek voor het eerst letterlijk licht wierp op Japan en een wereld zichtbaar maakte die kort daarna voorgoed zou veranderen.
Tentoonstellingsduur: 25 september 2026 t/m 28 februari 2027, Japanmuseum SieboldHuis in Leiden.
